Margt er að sjá á Hólum í Hjaltadal og er öll þjónusta þar til fyrirmyndar. Þar er starfræktur Hólaskóli en á sumrin er rekin ferðaþjónusta. Hafa forráðamenn á staðnum sett upp fróðlega og skemmtilega söguslóð um þennan forna höfuðstað Norðurlands. Er það stikuð slóð sem tekur u.þ.b. klukkustund að skoða. Merktir póstar eru á leiðinni þar sem staldrað er við og geta gestir þar lifað sig inn í söguna. En áður en haldið er af stað skulum við kynna okkur sögu staðarins. Heimildir eru að mestu fengnar úr bæklingi söguslóðarinnar og birtast með góðfúslegu leyfi forstöðumanna.

Hólar er sögufrægt biskupssetur í Hjaltadal sem gengur inn í Tröllaskaga úr Skagafirði austanverðum. Dalurinn er um 30 km langur, gróinn og veðursæll. Skörð og þverdalir ganga inn á milli 1000-1200 metra hárra fjallana sem umlykja dalinn. Hólar standa undir Hólabyrðu (1244 m.) sem er eitt hæsta og tígulegasta fjallið í dalnum. Talið er að Hólar hafi byggst út úr landnámsjörðinni Hofi framan við Hóla en þar bjó Hjalti Þórðarson. Oxi Hjaltason af ætt Hofsverja bjó á Hólum um miðja 11. öld en hann lét byggja mikla kirkju á staðnum. Kringum 1100, þegar ákveðið var að stofna biskupsstól á Norðurlandi gaf Illugi Bjarnason sem þá átti Hóla jörðina til biskupsseturs.
Fyrsti biskup á Hólum var Jón Ögmundsson helgi en hann tók vígslu 1106. Hélt hann skóla fyrir prestsefni við mikinn orðstýr. Á þeim tíma varð til orðtakið „Heim að Hólum“. Síðasti biskup á Hólum var Sigurður Stefánsson (1789-1798) en skömmu eftir lát hans var stóllinn lagður niður og eignir hans seldar. Höfðu þá Hólar verið raunverulegur höfðustaður Norðurlands um sjö aldir og skóli starfræktur þar lengst af. Milill auður hafði safnast að Hólum en þegar mest var á fyrri hluta 16. aldar tilheyrðu Hólum 352 jarðir, eða um 1/4 hluti allra jarða í Norðlendingafjórðungi. Á Hólum sátu 36 biskupar, 23 í kaþólskum sið og 13 í lúterskum. Helsta má nefna Jón Ögmundsson helga (1106-1121), Guðmund Arason góða (1203-1237), Jón Arason (1524-1550) og Guðbrand Þorláksson (1571-1627). Eftir að biskupsstóll var lagður niður sátu prestar á Hólum til 1861 eða þar til Viðvík varð prestsetur. Hólar urðu prestsetur að nýju 1952 og frá 1986 hefur vígslubiskup Hólastiftis setið Hólaprestakall. Skagafjarðarsýsla keypti Hóla 1881 og ári síðar var stofnaður búnaðarskóli sem enn er starfræktur. Hólaskóli, sem hann heitir nú, býður upp á þrjár námsleiðir, hrossaræktarbraut, ferðamálabraut og fiskeldisbraut. Námið miðar að því að efla atvinnu- og menningarlíf í dreyfbýli með fjölbreyttri starfsmenntun á sviði nútíma landbúnaðar.

Texti að mestu fenginn úr útgefnum bæklingi söguslóðar. Upprunalega unnið af Jóni Gauta Jónssyni og breytt og aukið af Ásgeiri Jónssyni ásamt heimamönnum á Hólum. Birt með leyfi Hólaskóla.

Til að sjá alla syrpuna farið á Yfirlitssíða